| Startpagina | Inhoudsopgave | Lezingen
| Uitgaven
| Op
en rond het Domplein | Vrijwaring
| Contact |
|
| Zie hierover ook
specifiek: ► Het Utrechtse huis van de Brugse kanunnik Joris van der Paele ► Hoe kwam de Utrechtse Domtoren op Het Lam Gods terecht? en in algemene zin: ► Dossier Jan van Eyck  De Utrechtse Domtoren op Het Lam Gods vóór en na de recente restauratie. In ieder geval stond hij al van meet of aan op het schilderij. |
Jan van Eyck was
hier door Martin W.J. de Bruijn Te
citeren als: C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn, ‘Jan van Eyck was hier’
(www.broerendebruijn.nl/EyckDonkerk.html, versie van [datum],
geraadpleegd op
[datum]).
De Utrechtse Domkerk als voorbeeld? In 2017 heeft Henri Defoer, oud-directeur van het Catharijneconvent in Utrecht, een lezing gegeven over het gebruik door de schilder Jan van Eyck van Utrechtse sjablonen of modellen. Deze lezing is opnieuw gehouden op 22 februari 2020 voor de Vereniging voor Mediëvistiek Firapeel in het kader van een grote tentoonstelling over de gebroeders Jan en Hubert van Eyck in Gent. Eén van de genoemde modellen was een afbeelding van de Domtoren, die later is afgebeeld op hun beroemdste werk, Het Lam Gods (zie ► Hoe kwam de Utrechtse Domtoren op Het Lam Gods terecht?). Ik meen intussen dat Jan van Eyck tijdens zijn verblijf in Utrecht voor eventueel later gebruik ook een tekening heeft gemaakt van het interieur van de Domkerk. Dit lijkt mij te mogen worden afgeleid uit een miniatuur in het zogeheten Turijns-Milanees Getijdenboek. Dat wordt gedateerd circa 1420 of circa 1435 en bevindt zich in het Palazzo Madana, Museo Civico d’Arte Antica in Turijn. |
 De oostzijde van het transept van de Domkerk met zicht op het koor naar het noordoosten toe. E.J. Haslinghuis en C.J.A.C. Peeters, De Dom van Utrecht ('s-Gravenhage 1965) 272, afb. 241. |
 Miniatuur door Jan van Eyck van de dodenmis in het zogeheten Turijns-Milanees Getijdenboek (Turijn, Palazzo Madana, Museo Civico d’Arte Antica, Ms. 0467/M, f. 116). |
In 1989 verscheen een artikel van Maurits Smeyers en Bert Cardon, ‘Utrecht en Bruges – South and North. “Boundless” Relations in the 15th Century’, in: K. van der Horst en J.-C. Klimt, Masters and Miniatures. Proceedings of the Congress on Medieval Manuscript Illumination in the Northern Netherlands (Utrecht, 10-13 December 1989) 89-116. Hoewel dit artikel geen aanknopingspunten bevat voor een relatie tussen Jan van Eyck, Utrecht en Brugge, maakt het wel duidelijk dat er al in de vijftiende eeuw veelvuldige relaties bestonden tussen kunstenaars en hun kunst in beide steden. |
Wat
de datering van het betreffende
handschrift betreft kies ik om twee redenen voor het eerstgenoemde
jaar: 1) het verblijf van Jan van Eyck in Utrecht dateert hoogstwaarschijnlijk van vóór en mogelijk nog in 1420; en 2) in de periode rond 1435 was de schilder bezig aan verschillende schilderijen, die zijn aandacht volledig opgeëist zullen hebben. Zie verder een deel van de webpagina ► Het Utrechtse huis van de Brugse kanunnik Joris van der Paele. De afbeelding van het kerkinterieur op de miniatuur komt in vrij grote mate overeen met de oostzijde van het dwarsschip en het koor van de Utrechtse Domkerk (afbeelding ontleend aan E.J. Haslinghuis en C.J.A.C. Peeters, De Dom van Utrecht (’s-Gravenhage 1965). Het betreft met name de zuilen, de balustrade met vier spitsboogjes van het triforium en de sluitstenen van de gewelven. Verschillen van de miniatuur met de Utrechtse Domkerk vormen met name de hoogte van de basementen, het ontbreken van kapitelen op de zuilen en de plaatsing van de ramen. Maar hierbij moet men bedenken dat dergelijke verschillen bij Jan van Eyck vaker voorkomen bij aan andere kunstenaars ontleende voorbeelden. Op grond hiervan durf ik de toch stelling aan dat voor de miniatuur van de dodenmis in het Tuijns-Milanees Getijdenboek Jan van Eyck gebruik gemaakt heeft van een door hem vervaardigde afbeelding van het interieur van de Utrechtse Domkerk. Een merkwaardig detail vormt een buiten het kader van de afbeelding geplaatste aanvulling in baksteen aan de bovenzijde. Had dit misschien te maken met het feit dat de Utrechtse Domkerk nog in aanbouw was? Zoals altijd houd ik me aanbevolen voor iedere nadere inhoudelijke reactie, ook als die zou inhouden dat de Utrechtse Dom níet als voorbeeld voor de miniatuur in het Turijns-Milanees Getijdenboek door Jan van Eyck gebruikt is. |
|
© 2026 C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn. - Gepubliceerd 28 juli 2026; laatst bewerkt 28 juli 2026. |
|